الگوهای ارزشیابی در برنامهریزی آموزشی1
الگوهای ارزشیابی در برنامهریزی آموزشی
در زمینه ارزشیابی برنامههای آموزشی، شیوهها و الگوهای متعددی وجود دارد که در این نوشتار به برخی از آنها اشاره خواهد شد.
الف:
الگوی ارزشیابی هدف مدار:
این الگو قدیمیترین الگوی ارزشیابی آموزشی است که توسط رالف تایلر مطرح گردیده است. در این الگو، ارزشیابی عبارت از فرایند تعیین میزان تحقق هدفهای آموزشی از طریق برنامه های آموزشی است. الگوی تایلر اساسا هدف مدار است. مراحل ارزشیابی آموزشی در الگوی هدف مدار عبارتند از:
۱. تهیه و تدوین مقاصد
۲. طبقهبندی اهداف
۳. بیان اهداف به صورت قابل اندازهگیری (رفتاری)
۴. تعیین موقعیتهایی که فرصت بروز رفتار مورد نظر را می دهد.
5. بیان هدفهای برنامه ارزشیابی به کارکنان مربوطه
6. انتخاب یا تدوین تکنیک و ابزار مناسب اندازه گیری
7. گردآوری دادههای مربوط به عملکرد
8. مقایسه دادههای مربوطه با اهداف رفتاری.
نقد الگوی ارزشیابی هدف مدار:
نقاط قوت: عینیت گرایی - اجرای منظم و دقیق - کاربرد آسان
نقاط ضعف: تاکید بیش از حد بر نقش هدف یا دستیابی به نتایج مطلوب توسط برنامه - عدم توجه ارزشیابی بر کلیت فعالیت برنامه مورد ارزشیابی - مشکل تقسیم اهداف به هدفهای جزئی - عدم امکان تبدیل برخی از اهداف عاطفی به شکل قابل اندازهگیری - پیچیدگی و مشکل عینی کردن تمامی اهداف.
الگوی ارزشیابی هدف - آزاد:
این الگو توسط مایکل اسکریون عرضه شده است. وی در زمینه ارزشیابی آموزش
به قصد کمک به مصرفکنندگان، به تمایز میان ارزشیابی تکوینی و تراکمی پرداخته و
الگوی هدف - آزاد را ارائه کرده است. این الگو برخاسته از رویکرد مبتنی بر
مصرفکننده و یک ارزشیابی تراکمی است.
الگوی ارزشیابی هدف - آزاد در مقابل
ارزشیابی هدف مدار است. در ارزشیابی مبتنی بر هدف، متخصصان ارزشیابی هم مترصد کیفیت
هدفهای برنامه آموزشی و هم علاقهمند به این هستند که بدانند تا چه میزانی آن
هدفها تحقق یافتهاند ولی در ارزشیابی هدف - آزاد، علاوه بر اینها بر بازده
پیشبینی نشده برنامه آموزشی نیز تاکید میشود. اسکرین ارزشیابی هدف - آزاد را به
عنوان جانشین ارزشیابی مبتنی بر هدف ارائه نکرده است، بلکه آن را مکمل ارزشیابی
مبتنی بر هدف میداند. این ارزشیابی با اثرات واقعی و نه اثرات مورد انتظار یک
برنامه سر و کار دارد.
نقد الگوی ارزشیابی هدف - آزاد:
نقاط قوت: براساس موفقیت و عملکرد پیشبینی نشده استوار است و میتواند زمینه نوآوری و ابتکار عملیاتی را برای مجریان و برنامهریزان به همراه داشته باشد - به اهداف ناخواسته و درک تجربه یادگیری اهمیت می دهد.
نقاط ضعف: ارزشیابی نتایج حاصله همواره امکانپذیر نیست – مواردی از قبیل چگونگی قضاوت و آنچه که فراگیران باید ارزشیابی کنند بدون پاسخ گذاشته میشود.
عباس الهی