ارزشیابی و 97 نکته مهم
v\:* {behavior:url(#default#VML);}
o\:* {behavior:url(#default#VML);}
w\:* {behavior:url(#default#VML);}
.shape {behavior:url(#default#VML);}
ارزشیابی و 97 نکته مهم " ارزشیابی " یکی از ارکان مهم آموزش و پرورش و بخش جدایی ناپذیر آن است، آموزش و پرورش فرایندی متشکل و به هم پیوسته است که تمام اجزای آن به گونه ای سازمان یافته برای رسیدن به هدفی معین فعالیت می کنند. در پایان هر یک از برنامه های آموزشی ، معلمان علاقه مندند میزان تغییرات حاصله در رفتار دانش آموزان را بررسی کنند تا معلوم شود ، چه اندازه به هدف های مورد نظر نزدیک شده اند. این عمل را اصطلاحاً ارزشیابی یا امتحانمی گویند که در نگارش های نوین بر خلاف گذشته دارای هدف های مهم تر و گسترده تری می باشد. اینک ، ارزشیابی و 97 نکته مهم درباره آن : 1. ارزشیابی ، یکی از ارکان هر برنامه آموزشی است. 2. ارزشیابی ، به طور اخص ناظر اندازه گیری کیفیت ، کمیت و نوع تغییرات حاصل شده در رفتار دانش آموزان است. 3. ارزشیابی ، آگاهی از میزان کارآیی و کار آمدی عوامل مؤثر در آموزش و پرورش است. 4. ارزشیابی ، تنها به امتحانات پایانی محدود نمی شود. 5. ارزشیابی وسیله ای کار آمد و بی بدیل است برای هدایت مستمر یادگیری دانش آموزان. 6. ارزشیابی برای برنامه ریزی ، تدریس و تصمیم گیری ، امری ضروری و پایه ای است. 7. ارزشیابی مطلوب ، مستقیماً در بهبود یادگیری دانش آموزان مؤثر است. 8. دانش آموزان نیز از طریق ارزشیابی به نقاط ضعف و قوت خود پی می برند. 9. ارزشیابی مستمر ، باعث مرور و بازتولید مطالب آموخته شده توسط دانش آموزان می شود. 10. ارزشیابی مستمر ، نظارت گام به گام بر تحقق هدف های رفتاری است. 11. معلم از طریق ارزشیابی، روش تدریس و طرح درس خود را ارزیابی می کند. 12. امتحان وسیله ای است مناسب برای تفهیم هدف های درسی به دانش آموزان. 13. نتایج امتحانات موجب شناخت تفاوت های فردی دانش آموزان می شود. 14. امتحان نباید وسیله تهدید امنیت روانی دانش آموزان شود. 15. ارزشیابی دانش آموزان ، نباید تحت تأثیر قضاوت شخصی و حالات عاطفی معلم قرار گیرد. 16. در جریان ارزشیابی باید سعی کرد فضای روانی مناسب و خالی از اضطراب برای بچه ها فراهم کرد. 17. سؤال های امتحانی باید با محتوای مواد آموزشی سازگار باشند. 18. سؤال های امتحانی را باید از مطالب مهم محتوای آموزشی که بر یادگیری آن ها تأکید شده است ، طرح کرد. 19. سؤال های امتحانی باید توانایی دانش آموزان را در سطوح مختلف یادگیری بسنجند. 20. سؤال های امتحانی باید معرف واقعی هدف های آموزش درس مورد نظر باشند. ( سنجش کار آمد ) 21. خطای اندازه گیری آزمون باید کم باشد تا باعث اعتبار آن شود. 22. هدف نهایی از انجام امتحان ، بهبود کیفیت یادگیری است. 23. در طراحی سؤال های امتحانی از جدول دو بعدی ( هدف های رفتاری – فهرست محتوا ) استفاده شود. 24. با توجه به برایند یادگیری ها ، از انواع ابزار آزمون استفاده شود. 25. متن سؤال های امتحانی با بیانی ساده ، روشن ودور از ابهام نوشته شود. 26. از طرح پرسش های چند پهلو و گمراه کننده جداً اجتناب کنید. 27. متن سؤال ها را به صورت جملات مثبت بنویسید. 28. سؤال های امتحانی را عیناً مانند سؤال های کتاب و به صورت کلیشه ای ننویسید. 29. از دادن حق انتخاب به دانش آموزان برای این که ازمیان سؤال ها ، چند سؤال را انتخاب کنند و پاسخ دهند ، خودداری کنید. 30. هر سؤال امتحان باید مستقل از سؤال های دیگر باشد. 31. سؤال های امتحانی را از ساده به مشکل بنویسید. 32. اگر امتحان دارای سؤال های متنوع است ، آن ها را گروه بندی کنید و سؤال های هر گروه را به دنبال هم بنویسید. 33. سؤال های کتبی را طوری بنویسید که به آسانی خوانده شوند. 34. سؤال ها را با فاصله مناسب بنویسید . 35. سؤال های انشایی را در ورقه ها یا جزوه جداگانه و سؤال های عینی را نیز در ورقه جداگانه بنویسید و در امتحان ابتدا سؤال های عینی را به دانش آموزان بدهید ، بعد سؤال های انشایی را . 36. ایجاد شرایط فیزیکی و عاطفی مناسب در جلسه امتحان ضروری است. 37. فضای امتحان باید خالی از عوامل برهم زننده تمرکز حواس دانش آموزان باشد. 38. در جلسات امتحانی با فرد فرد دانش آموزان رابطه ای دوستانه و محبت آمیز بر قرار کنید. 39. دانش آموزان را در مورد نحوه امتحان راهنمایی کنید. 40. ورقه های امتحانی را به صورت ناشناخته تصحیح کنید. 41. در تصحیح اوراق امتحانی ابتدا سؤال اول را در تمام اوراق تصحیح کنید. سپس سؤال دوم را و بعد سوم و به همین ترتیب تا آخر . 42. محتوای سؤال های امتحان را از آنچه تدریس شده است ، استخراج کنید. 43. سعی شود سؤال های امتحانی پایاپی و ثبات داشته باشند. 44. سؤال های مرحله ای را طوری طرح کنید که دانش آموزان بتوانند در یک جلسه درس به آن ها پاسخ دهند و دنباله امتحان به زنگ تفریح نکشد که باعث حواس پرتی دانش آموزان شود. 45. ارزشیابی را جزئی از فرایند آموزش بدانید نه به عنوان نقطه پایان تدریس. 46. راهبردهای آموزشی و ابزار ارزشیابی ، باید با هم سازگاری داشته باشند. 47. سؤال های امتحانی طوری طرح نشوند که فقط محفوظات دانش آموزان را بسنجند. 48. از طرح سؤال های بسیار سخت و بسیار آسان خودداری شود. 49. ارزشیابی نباید جای هدف های آموزشی را بگیرد و به عنوان هدف مطرح شود. 50. ارزشیابی و امتحان را همانند سایر فعالیت های آموزشی بدانیم. 51. ارزشیابی تنها برای صدور جواز عبور شاگردان از یک پایه به پایه دیگر نیست. 52. ارزشیابی باید وسیله پیش بینی باشد ؛ یعنی نشان دهد که شاگرد در چه زمینه ای می تواند به موفقیت برسد. 53. ارزشیابی را نباید صرفاً به منظور نمره دادن و مقایسه دانش آموزان و تعیین افراد قوی و ضعیف به کار برد. 54. در ارزشیابی به نتیجه عملکرد شاگردان درپاسخ به سؤال های مطرح شده اکتفا نکنید. 55. در ارزشیابی ، خود را محدود به انواع تست های کتبی و شفاهی نکنید. 56. ارزشیابی تدریجی و تراکمی ، باید به طور مستقیم و با اعلام قبلی صورت گیرد. 57. ایجاد محیط رعب و وحشت برای امتحان ، دانش آموزان مضطرب را مضطرب تر می سازد. 58. انتظارات خود را از دانش آموزان در مورد امتحانات مشخص کنید. 59. تأکید بیش از حد بر ارزش نمره بالا و منوط کردن ارزشمندی کودک به نتایج امتحانات وی ، باعث بالا رفتن اضطراب در بچه ها می شود. 60. نمره دادن فقط جزئی از فرایند ارزشیابی است. 61. ارزشیابی باید بلافاصله پس از تعیین هدف های آموزشی معلوم شود. 62. سؤال ها باید واضح و روشن طرح شوند و زیاد طولانی نباشند. 63. امتحانات نباید بر تمام ضوابط و موازین آموزشگاه حکومت کند. 64. هدف از ارزشیابی و امتحان ، شناختن و شناساندن است. 65. نسبت به امتحان نگرش مثبت ایجاد کنید. 66. موفق نشدن در امتحانات را نمی توان فقط به خود دانش آموز و فعالیت های او نسبت داد. 67. شیوه پرسش خود را از مطالب تدریس شده ، برای دانش آموزان مشخص کنید. 68. جلسات امتحانی را با کلام زیبا و آرام بخش الهی شروع کنید. 69. عدم موفقیت دانش آموزان را در امتحان ، دال بر بدی شخصیت آن ها ندانید. 70. سؤال های امتحانی را با عنایت به هدف های رفتاری ، طراحی کنید. 71. هیچ یک از آزمون ها به تنهایی ارزشیابی دقیقی از فرایند یادگیری و پیشرفت تحصیلی به حساب نمی آید. 72. ارزشیابی خود را به یک نوع وسیله سنجش محدود نسازید. 73. در هر امتحان عدالت را حاکم کنید و شرایط یکسان برای همه به وجود آورید. 74. اگر ارزشیابی به نحو شایسته انجام نگیرد ، اثر منفی بر یادگیری می گذارد. 75. آموزش و ارزشیابی باید هدف های یکسانی را دنبال کنند . 76. هدف از امتحان ، غافلگیر کردن دانش آموزان نیست. 77. یکی از ویژگی های ارزشیابی مطلوب ، کارامد بودن آن است. 78. تعداد سؤال های مربوط به یک هدف و یک محتوا باید متناسب با اهمیت آن ها باشد. 79. یک آزمون باید قدرت تشخیص داشته باشد. 80. در اجرای امتحان ، نباید به " سرعت در پاسخ دادن " اهمیت زیادی داد. 81. استفاده از چهار یا پنج نوع سؤال متفاوت در یک آزمون ، امتیاز به حساب نمی آید. 82. معلم نباید یک نوع سؤال را بر انواع دیگر برتری دهد و همواره از آن استفاده کند. 83. سؤال های امتحانی را با دقت طرح کنید و به طور خوانا بنویسید. 84. اگر دانش آموزان هنگام امتحان ، سؤال داشته باشند، باید به آن ها پاسخ داد ، اما آن ها را تشویق به سؤال کردن نکیند. 85. خواندن سؤال های امتحانی برای دانش آموزان ضرورت ندارد ، مگر دانش آموزانی که مشکل خواندن داشته باشند. 86. تردید در روایی یک آزمون احتمال تقلب را افزایش می دهد. 87. اضطراب زیاد در جلسه امتحان باعث افت عملکرد دانش آموزان می شود. 88. دادن ضریب بیش تر به سؤال هایی که توانایی و استعداد مهم تری را می سنجند ، منطقی است. 89. نمرات خام هر امتحان در نفس خود معنای زیادی ندارند. 90. یک آزمون هر اندازه هم خوب باشد اگر به نحوه شایسته ای اجرا و نمره گذاری نشود ، روایی و اعتبار آن به خطر می افتد. 91. در آگهی هر آزمون نه تنها باید تاریخ برگزاری آن ، بلکه تعداد سؤالها و نوع آن ها را نیز مشخص کنید. 92. آموزش و ارزشیابی و نمره گذاری باید هدف های یکسانی داشته باشند. 93. تغییرات نظام آموزشی باید در راستای تغییر بنیادی نظام سنجش و ارزشیابی باشد. 94. نمره خام به تنهایی بیان کننده میزان پیشرفت یا عملکرد دانش آموزان نیست. 95. به ارزشیابی در حیطه های نگرشی و مهارتی بیش تر توجه کنید. 96. ارزشیابی باید بتواند فراگیران را در امر یادگیری کمک کند. 97. به ارزشیابی های گروهی ، به خصوص در کلاس های ابتدایی بها بدهید. تعریف آزمونهای شناختی : به آزمون هایی که توانایی ذهنی آزمون شونده را اندازه گیری می کنند آزمون های شناختی گویند . این آزمون ها حداکثر وضع آزمون شونده را اندازه گیری می کنند . تعریف آزمون های عاطفی : این آزمون ها خصوصیت عاطفی وضع واقعیت آزمون شونده را اندازه گیری می کنند و در حال حاضر وضعیت موجود را و توانایی ، احساسات و عواطف را اندازه می گیرند . تعریف آزمون های پیشرفت تحصیلی : این آزمون ها آموخته های آزمون شونده را اندازه می گیرد . مثلا از فیزیک چه می دانید ؟ آزمون های استعداد : این آزمون ها آمادگی های آزمون شونده را اندازه گیری می کنند . مثلا چه قدر استعداد یا آمادگی یادگیری فیزیک را دارید ؟ تعریف آزمون های استعداد : آزمون هایی هستند که آمادگی های افراد را برای انجام دادن یک سری فعالیت ها اندازه گیری می کنند . به عبارت دیگر ظرفیت آزمون شونده را برای یادگیری های مختلف اندازه می گیرند . آزمون های پیشرفت تحصیلی : الف ) حالت استاندارد :در این نوع سوالات قدرت تمیز سوال ، دشواریابی سوالات رعایت شده است . ب ) معلم ساخته : در این نوع سوالات قدرت تمیز و دشوار یابی رعایت نشده است . آزمون های عینی : درآزمون های نظر ارزشیاب هیچ تاثیری در نوشته یا جواب سوالات ندارد . از بین پاسخ ها یکی را اتنخاب می کند . کار ارزیاب تشخیص است ( هرکس نمره گذاری کند نتیجه همان است ) آزمون های ذهنی : در آزمون های فرد باید پاسخ را یادآوری کند ، بیان کند و بپروراند . یعنی باید بصورت انشایی بسط و گسترش بدهد . چون نطر ارزشیاب یا داور درنمره گذاری اثر دارد به همین خاطر به این نام معروف است و هر کسی که نمره گذاری کند نتیجه فرق می کند . آزمون های کوتاه پاسخ : ترکیبی از دو آزمون قبلی است . یعنی یادآوری همراه با پاسخ کوتاه . آزمون شونده هم یادآوری می کند و هم به صورت کوتاه پاسخ می نویسد . نظر ارزشیاب چندان تاثیری ندارد. تاثیر گذاری آزمون های کوتاه پاسخ نسبت به آزمون های ذهنی کمتر است و به خاطر تاثیر نداشتن نظر ارزشیاب به آزمون های عینی نزدیک است . قوائد سوالات کوته پاسخ : 1- سوال را طوری بنویسیم که با یک کلمه، عدد، فرمول ، عبارت، یا جمله ی کوتاه جواب داده شود . 2- سوال را بدون نقل مستقیم از جملات کتاب بنویسیم . 3- سوال را کاملا روشن، صریح و بدون ابهام طرح کنیم . 4- اشارات نامربوط دستوری و غیره را حذف کنیم . 5- درجه ی دقت مورد انتظار را مشخص کنیم . 6- در سوال های کامل کردنی جای خالی را در قسمت آخر سوال قرار دهیم . 7- در سوال های کامل کردنی بکوشم تا نکات و مفاهیم مهم را حذف کنیم . 8- در سوال های کامل کردنی از جاهای خالی متعدد احتراز کنیم . 9- سعی کنیم حتی الامکان از سوال های نوع پرسشی استفاده کنیم . 10- هر سوال را طور ی طرح کنیم که تنها یک جواب درست داشته باشد . 11- هر سوال را با توجه به یک هدف آموزشی بنویسیم . آزمون های ذهنی یا تشریحی : آزمون هایی هستند که فراگیر یا آزمون شونده باید با توجه به روی سوال پاسخ مربوط را یادآوری کرده و در ذهن خود آماده نموده و در برگه ی امتحان بنویسد . علت اینکه این آزمون ها را ذهنی می گویند این است که نظر ارزشیاب در نمره گذری آنها ممکن است اثر بگذارد . انواع آزمون های ذهنی : الف ) آزمون های تشریحی گسترده پاسخ : آزمون هایی هستند که آزمون شونده هیچ گونه محدودیتی در پاسخ دادن ندارد و عملا هر طور که مایل باشد پاسخ را پرورش داده و تدوین می کند . ب ) آزمون های تشریحی محدود پاسخ : آزمون هایی هستند که آزمون شونده در دادن پاسخ به سوالات آزادی کامل ندارد . بلکه باید بر اساس صورت سوال پاسخ خود را در چارچوب خاص تدوین کند . نکته ی مهم : آزمون های محدود پاسخ برای اندازه گیری سطوح فهمیدن کاربرد و تحلیل مناسب است . آزمون های گسترده پاسخ برای اندازه گیری سطوح ترکیب و ارزشیابی مناسب است . محاسن سوالات تشریحی : 1- تهیه ی این سوالات از آزمون های عینی آسان است . 2- این سوالات برای سنجش توانایی سازمان دادن و پرورش دادن پاسخ ها بسیار مناسب است . 3- این سوالات آزمون شوندگان را به موقعیتهای واقعی تر نزدیک می کند . یادگیری را به طرف واقعیت می برد . 4- این آزمون ها پاسخ دادن را اندازه گیری می کنند نه انتخاب پاسخ را . 5- آزمون های تشریحی در یادگیری دانش آموزان تاثیر بیشتری دارد . معایب سوالات تشریحی : 1-نمونه ی کوچکی از هدفهای آموزشی را ارائه می دهند . 2- تصحیح برگ ها تحت تاثیر نظر ارزشیاب قرار می گیرد . 3- تصحیح آنها بسیار وقت گیر است . قواعد طراحی سوالات تشریحی : 1- در نوشتن صورت سوالات آزمون یک درس با رسم جدول مشخصات آن درس دقت کنید که سوالات به طور مستقیم به هدفهای آموزشی که در جدول دو بعدی وجود دارد مربوط باشد . 2- سوالهای تشریحی را به هدفهایی محدود کنید که با سایر آزمون ها به خوبی قابل اندازه گیری نیستند . یعنی سعی کنید هدفهای سطوح بالا را ( ترکیب – ارزشیابی ) و غیره باسوالات تشریحی بیان کنید . 3- صورت سوالات تشریحی را با عبارات و کلمات واضح و روشن بنویسیم و از کلی گویی بپرهیزیم . مثلا فعل هایی از این قبیل بیاوریم : « خلاصه کنید – حل کنید – طبقه بندی کنید – ارزیابی کنید – مقایسه کنید » 4- از کاربرد کلماتی مانند « چه کسی– چه وقت – کجا» استفاده نکنید . بلکه به جای آن از کلمات « چرا- چگونه – به چه دلیل» استفاده کنید . چون کلمات گروه اول مربوط می شوند به طبقه ی دانش به همین خاطر نباید آنها را به کار برد . 5- تا حد امکان از سوالات تازه و موقعیتهای جدید استفاده کنید . سوالات را به موقعیتهای جدید ببریم . یعنی صورت سوال با صورت متن کتاب فرق داشته باشد . 6- سوالهای مربوط به موضوعات بحث انگیز باید طوری باشد که از آزمون شونده بخواهند تا شواهد لازم برای مستند کردن عقیده ی انتخابی را بیان کند نه اینکه از او بخواهند صرفا عقاید شخصی خود را شرح دهند . ( در سوالهایی که از دانش آموزان نظر می خواهید استدلال آنهارا هم بخواهید ) 7- به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سوال از میان تعدادی سوال را ندهید . اگرخواستید سوالات اختیاری طراحی کنید باید بین دوسوال باشد نه بیشتر . 8- برای پاسخ دادن به سوالات زمان کافی در نظر بگیریم . 9- با نوشتن سوالاتی که به جواب کوتاه نیاز دارند تعداد سوالات خود را افزایش دهید و از مشکل ضعف نمونه گیری سوالات تشریحی بکاهید . 10- عواملی را که در ارزشیابی آزمون های تشریحی دخالت خواهید داد از پیش تعیین کنید و آنها را به اطلاع آزمون شوندگان برسانید . مثلا : اگر در جواب سوالات املا کلمات درست نباشد یا جمله بندی درستی نداشته باشید تمره کسر می شود . قوائد تصحیح سوالات تشریحی : 1- پاسخ های سوالات را تنها بر اساس هدفی که در سوال گنجانیده شده است تصحیح کنید . 2- با نوشتن یک پاسخ نمونه برای هر سوال به عنوان کلید از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری کنید ( نوشتن ریز بارم ) 3- تصحیح ورقه به صورت سوال به سوال انجام گیرد . « در این صورت جلوی خیلی خطاها وبرخی سودجویی ها گرفته می شود .» 4- هنگام تصحیح ورقه های امتحانی از شناسایی نام صاحبان آنان خودداری کنید همان خطای هاله ای که اگریک نفررا بشناسیدگذشته ی او باعث می شودبه اونمره ی کم یا زیاد بدهید. 5- درصورت امکان ازیکی دونفراز همکارانتان بخواهید که تعدادی از سوالات شمارا دوباره تصحیح بکنند. 6- تمام پاسخ های آزمون شوندگان به یک سوال را در یک نشست و بدون وقفه زمانی تصحیح کنید « یک سوال را از همه ی ورقه ها در یکبار نشستن برای اصلاح ، تمام کنید.» 7- بر روی برگه های آزمون اشتباهات دانش آموزان را اصلاح کنید و نظرهای خودتان را بنویسید. 8- ازروش تحلیلی وکلی نمره گذاری استفاده کنید. آزمون های عینی : الف) آزمون های صحیح- غلط : آزمون هایی هستند که در آن تعدادی سوال یا جمله دراختیار آزمون شوندگان قرار داده می شود و فراگیران بایدصحیح یا غلط بودن آنهارا مشخص بکنند. انواع آزمون های صحیح – غلط : 1- نوع درست یاغلط بودن آنها: در این نوع سوال یک جمله ی خبری داده می شود و آزمون شونده درستی یا نادرستی آن را تشخیص می دهد. مثلا :ردیف کلمه ای است که درآخر مصراع ها می آید و عینا تکرار می شود واز لحاظ معنی یکسان است. صحیح غلط 2- نوع دوم آن به صورت بلی یا خیر: در این سوال یک جمله ی استفهامی به آزمون شونده داده می شود که جواب آن بلی یا خیر است مثلا : آیا ردیف همیشه در آخر مصراع می آید ؟ بلی خیر 3- نوع دیگر آن نوع اصلاحی است . در این نوع سوال به آزمون شونده جمله ای داده می شود که در آن غلطی وجود دارد . او باید غلط را تشخیص بدهد و خط بزند و گاهی درستش را هم بنویسد . مثلا : در متن زیر غلطهای املایی را پیدا کرده و صحیح آنها را بنویسید . 4- نوع خوشه ای: در این نوع سوال که به آن « سوال چند صحیح- غلط » نیز می گویند، تنه ی سوال به صورت یک جمله ی ناتمام نوشته می شود و به دنبال آن تعدادی جواب قرار می گیرد که آزمون شونده باید صحیح یاغلط بودن آنها را مشخص کند مثلا : ردیف یعنی : الف) کلمه ای که عینا تکرار شود و معنی متفاوت داشته باشد. ب) کلمه ای که عینا تکرار شود و معنی یکسان داشته باشد. ج) کلمه ای که تکرار نشود ولی معنی یکسان داشته باشد. محاسن سوالات صحیح – غلط یا سوالات عینی : 1-بیان موضوعات درسی در قالب عبارتهای ساده. 2-ساده بودن تهیه ی این نوع سوالات. 3-عینی بودن آنها ( نمره گذاری تحت تاثیر نظرات شخصی ارزشیاب قرار نمی گیرد ). 4-قرار دادن تعداد زیاد سوالات دراوراق امتحانی.. 5-آسان بودن تصحیح آنها معایب سوالات صحیح – غلط ( عینی ) 1-شانسی جواب دادن در آن پنجاه درصد وجود دارد. 2-احتمال تقلب در آن زیاد است. 3-اغلب، اطلا عات جزیی و کم اهمیت را اندازه گیری می کند. 4-کاربرد این نوع آزمونها دانش آموزان را متکی به حافظه می کند. قواعد تهیه ی سوالات صحیح – غلط : 1-سوالات را تا حد امکان مختصر ، ساده و روشن بنویسید( در یک سوال فقط یک مطلب درنظر گرفته شود و در جملات کوتاه نوشته شود.) 2-جمله هایی را به کار ببرید که درست یا غلط بودن آنها برای کسانی که موضوع سوال را یاد گرفته اند ، آشکار باشد. 3-از به کاربردن کلماتی همچون « همه، بعضی وقتها، غالبا، هرگزو.......» پرهیز شود. (چون با آوردن کلمه ی « هرگز» جواب «خیر» است و با آوردن «گاهی » جواب می تواند «بلی » باشد.) 4-سعی کنید طول سوالات صحیح و غلط ، هم اندازه باشد. 5-در نوشتن سوالات صحیح – غلط نباید عینا جملات کتاب درج شود، صورت جمله عوض شود یا مثال داده شود. 6-تعداد پاسخهای صحیح با تعداد پاسخهای غلط یکسان باشد. 7-سعی کنید در هر سوال، هدف آموزشی مهمی را اندازه گیری کنید از گنجانیدن اهداف کم اهمیت پرهیز کنید. 8-از طرح سوالات گمراه کننده خودداری کنید. 9-هر سوال برای سنجش یک هدف آموزشی طرح شود. ب)آزمونهای جور کردنی: آزمونهایی هستند که از تعدادی سوال تشکیل می شوند که هر یک از آنها شامل دو ستون است، یک ستون معرف پرسشها و ستون دیگر نشان دهنده ی پاسخها. دآنش آموزان فقط پاسخها را به پرسشها وصل می کنند . تعریف یک ستون وجواب ستون دیگر حسن سوالات جور کردنی : از آنجا که پاسخ دادن به این نوع سوالات به زمان زیادی نیاز نیست . لذا می توان تعداد زیادی از این نوع سوالات را در آزمون خود استفاده کنیم . و تصحیح کردن این نوع سوالات آسان تر است . معایب سوالات جور کردنی : 1- حفظ طوطی وار مطالب در دانش آموزان تقویت می شود . 2- از آنجا که سوالات جورکردنی باید مربوط به یک موضوع خاص باشند پیدا کردن چندین سوال از یک موضوع کار بسیار سختی است . قواعد سوالات جور کردنی : 1- پرسش ها و پاسخ ها ی متجانس و همگون را انتخاب کنید . 2- طول فهرست ها ی پرسش و پاسخ را کوتاه کنیم و مطالب کمتری را در هریک از پاسخ ها قرار دهیم . 3- از نوشتن پاسخ های بی مورد و دور از پرسش ها پرهیز کنید . 4- همه ی پرسش ها و پاسخ ها ی یک سوال را در یک صفحه قرار دهیم . 5- در صورت امکان فهرست پاسخ ها را به طور منطقی مرتب کنیم .( مثلاٌ اسامی به ترتیب حروف الفبا اعداد به ترتیب بزرگی و کوچکی و تاریخ ها به ترتیب زبان تنظیم شود .) 6- در فهرست پرسش های سوالات جور کردنی از کاربرد جملات نیمه تمام خودداری کنیم . 7- پرسش هارا با شماره و پاسخها را با حروف مشخص کنیم . 8- هر یک از پاسخ ها باید برای تمام پرسش های یک سوال درست جلوه کنند . 9- از نوشتن سوال هایی که تعداد پرسش ها و پاسخ های آنها کاملاٌ باهم جور می شوند بپرهیزیم . ( طوری باشد که تعداد پاسخ ها یکی بیشتر از تعداد سوالات باشد .) 10- از کاربرد نشانه ها و علائم هدایت کننده که سبب انتخاب پاسخ ها می شوند خودداری کنیم . 11- عبارت های طولانی را در فهرست پرسش ها و مطالب مختصر را در فهرست پاسخ ها قرار دهیم . سوالات چند گزینه ای : تعریف : آزمون چند گزینه ای شامل تعدادی سوال هست که هر یک از آنها از یک قسمت اصلی و تعدادی گزینه تشکیل می شوند. آزمون شونده از میان گزینه های پیشنهادی گزینه ی صحیح را انتخاب می کند . اجزای سوالات چند گزینه ای : الف = تنه ی سوال ب= گزینه ی درست ج= گزینه های انحرافی تنه ی سوال را یک جمله ی استفهامی یا یک جمله ی نا تمام تشکیل می دهد و گزینه های پیشنهادی جواب جمله ی استفهامی یا تکمیل کننده ی جمله ی ناقص هستند . انواع سوالات چند گزینه ای: 1- تنها گزینه ی درست : فقط یک گزینه درست است که ساده ترین سوالات چند گزینه ای می باشد . 2- بهترین گزینه : یعنی همه ی پاسخ ها درست هستند ولی بهترین آنها را مشخص کنید . 3- نوع منفی : در این نوع سوال، تنه ی سوال به صورت منفی بیان می شود و همه ی گزینه ها به جز یکی از آنها درست است .در ضمن باید زیر فعل منفی خط کشیده شود . مثال = کدام یک از عبارت های زیر درباره ی ردیف درست نیست ؟ الف ) کلمات تکراری پایان مصراع ها را گویند . ب ) کلماتی که تکراری است و معنی یکسان دارند . ج ) کلماتی که تکراری است ولی معنی یکسان ندارند . د )کلماتی که عیناٌ تکرار شوندو در پایان مصراع ها بیایند . محاسن سوالات چند گزینه ای : 1-آزمون از طریق سوالات چند گزینه ای نسبت به سایر آزمون های عینی انعطاف پذیرترند . یعنی می توان از این نوع سوالات برای ارزیابی سطوح بالاتر یادگیری هم استفاده کرد . مثل ارزشیابی یا تجزیه و تحلیل . 2- با استفاده از سوالات چند گزینه ای می توان در یک زمان محدود تعداد زیادی از هدف های آموزشی را اندازه گیری کرد . 3- آزمون های چند گزینه ای نسبت به سایر آزمون های عینی کمتر تحت تاثیر حدس زدن کورکورانه قرار می گیرند . 4- تصحیح این نوع آزمون ها آسان و عینی است . 5- اگر معلم بتواند گزینه های انحرافی را از خطاهای رایج دانش آموزان ضعیف انتخاب کند با تحلیل این خطاها می تواند مشکلات یادگیری دانش آموزان را تشخیص بدهد 0 معایب سوالات چند گزینه ای : 1-ساختن این آزمون ها بسیار دشوار است . 2- معلمان اغلب سوالات چند گزینه ای را در حد سنجش اطلاعات جزئی می نویسند . 3- در مقایسه با آزمون های صحیح غلط خواندن این آزمون ها مستلزم صرف وقت زیادی است . 4- هرگاه به سوالات نمره ای منفی داده می شود دانش آموزانی که اهل ریسک و مخاطره هستند نمرات بهتری می گیرند . 5-دانش آموزان قوی بیش از دانش آموزان معمولی قادر به پیدا کردن اشکالات و پیچیدگی ها در سوالات هستند . اما از آنجا که تنها یک گزینه ی صحیح است از بابت این تیز بینی خود تنبیه می شوند . قواعد تهیه ی سوالات چند گزینه ای : 1- هر سوال باید یک موضوع مهم را اندازه بگیرد . 2- سوالات را کاملاً روشن و واضح بنویسید . 3- بیشتر از یک مسئله یا یک مطلب را در هر سوال قرار ندهید . 4- موضوع اصلی سوال را در تنه ی سوال بنویسید . 5- گزینه های یک سوال با هم تجانس داشته باشند . 6- در هر سوال تنها یک گزینه ی درست یا یک گزینه ای که از همه بهتر است وجود داشته باشد . 7- گزینه های انحرافی آزمون شوندگان بی اطلاع از موضوع را به خود جلب کند . 8- در سوالهایی که برای سنجش فرایند های پیچیده ی ذهنی نوشته می شوند موقعیتهای جدید را مطرح نماید . 9- گزینه های هر سوال از نظر دستوری و جمله بندی با تنه ی سوال مطابقت بکند . 10- از کاربرد اشاره های نامربوط خود داری کنید . مثلاًً افعال یا زمان آنها ،سوم شخص یا دوم شخص بودن آنها 11- در سوال های منفی زیر عبارات منفی خط بکشید . 12- از کاربرد منفی مضاعف در نوشتن سوالها خودداری کنید . 13- از کاربرد عبارت هائی نظیر « همه ی موارد » و « هیچ کدام » پرهیز کنید . 14- سوال ها مستقل از یکدیگر باشند . 15- از کاربرد دو گزینه ی متضاد که یکی از آنها درست است خودداری کنید . 16- از طرح سوال های گمراه کننده اجتناب کنید . 17- طول گزینه ی درست در سوال های مختلف متغیر باشد. 18- محل گزینه ی درست را در میان گزینه های انحرافی به طور تصادفی انتخاب کنید . 19- سوالها در حد درک و فهم آزمون شوندگان باشند. 20- گزینه ی « هیچ یک از موارد بالا » را حتی المقدور کمتر مورد استفاده قرار دهید . 21- جای خالی را در انتهای تنه ی سوال قرار دهید . 22- از تکرار مطالب در گزینه ها خودداری کنید .
ارزشیابی و 97 نکته مهم " ارزشیابی " یکی از ارکان مهم آموزش و پرورش و بخش جدایی ناپذیر آن است، آموزش و پرورش فرایندی متشکل و به هم پیوسته است که تمام اجزای آن به گونه ای سازمان یافته برای رسیدن به هدفی معین فعالیت می کنند. در پایان هر یک از برنامه های آموزشی ، معلمان علاقه مندند میزان تغییرات حاصله در رفتار دانش آموزان را بررسی کنند تا معلوم شود ، چه اندازه به هدف های مورد نظر نزدیک شده اند. این عمل را اصطلاحاً ارزشیابی یا امتحانمی گویند که در نگارش های نوین بر خلاف گذشته دارای هدف های مهم تر و گسترده تری می باشد. اینک ، ارزشیابی و 97 نکته مهم درباره آن : 1. ارزشیابی ، یکی از ارکان هر برنامه آموزشی است. 2. ارزشیابی ، به طور اخص ناظر اندازه گیری کیفیت ، کمیت و نوع تغییرات حاصل شده در رفتار دانش آموزان است. 3. ارزشیابی ، آگاهی از میزان کارآیی و کار آمدی عوامل مؤثر در آموزش و پرورش است. 4. ارزشیابی ، تنها به امتحانات پایانی محدود نمی شود. 5. ارزشیابی وسیله ای کار آمد و بی بدیل است برای هدایت مستمر یادگیری دانش آموزان. 6. ارزشیابی برای برنامه ریزی ، تدریس و تصمیم گیری ، امری ضروری و پایه ای است. 7. ارزشیابی مطلوب ، مستقیماً در بهبود یادگیری دانش آموزان مؤثر است. 8. دانش آموزان نیز از طریق ارزشیابی به نقاط ضعف و قوت خود پی می برند. 9. ارزشیابی مستمر ، باعث مرور و بازتولید مطالب آموخته شده توسط دانش آموزان می شود. 10. ارزشیابی مستمر ، نظارت گام به گام بر تحقق هدف های رفتاری است. 11. معلم از طریق ارزشیابی، روش تدریس و طرح درس خود را ارزیابی می کند. 12. امتحان وسیله ای است مناسب برای تفهیم هدف های درسی به دانش آموزان. 13. نتایج امتحانات موجب شناخت تفاوت های فردی دانش آموزان می شود. 14. امتحان نباید وسیله تهدید امنیت روانی دانش آموزان شود. 15. ارزشیابی دانش آموزان ، نباید تحت تأثیر قضاوت شخصی و حالات عاطفی معلم قرار گیرد. 16. در جریان ارزشیابی باید سعی کرد فضای روانی مناسب و خالی از اضطراب برای بچه ها فراهم کرد. 17. سؤال های امتحانی باید با محتوای مواد آموزشی سازگار باشند. 18. سؤال های امتحانی را باید از مطالب مهم محتوای آموزشی که بر یادگیری آن ها تأکید شده است ، طرح کرد. 19. سؤال های امتحانی باید توانایی دانش آموزان را در سطوح مختلف یادگیری بسنجند. 20. سؤال های امتحانی باید معرف واقعی هدف های آموزش درس مورد نظر باشند. ( سنجش کار آمد ) 21. خطای اندازه گیری آزمون باید کم باشد تا باعث اعتبار آن شود. 22. هدف نهایی از انجام امتحان ، بهبود کیفیت یادگیری است. 23. در طراحی سؤال های امتحانی از جدول دو بعدی ( هدف های رفتاری – فهرست محتوا ) استفاده شود. 24. با توجه به برایند یادگیری ها ، از انواع ابزار آزمون استفاده شود. 25. متن سؤال های امتحانی با بیانی ساده ، روشن ودور از ابهام نوشته شود. 26. از طرح پرسش های چند پهلو و گمراه کننده جداً اجتناب کنید. 27. متن سؤال ها را به صورت جملات مثبت بنویسید. 28. سؤال های امتحانی را عیناً مانند سؤال های کتاب و به صورت کلیشه ای ننویسید. 29. از دادن حق انتخاب به دانش آموزان برای این که ازمیان سؤال ها ، چند سؤال را انتخاب کنند و پاسخ دهند ، خودداری کنید. 30. هر سؤال امتحان باید مستقل از سؤال های دیگر باشد. 31. سؤال های امتحانی را از ساده به مشکل بنویسید. 32. اگر امتحان دارای سؤال های متنوع است ، آن ها را گروه بندی کنید و سؤال های هر گروه را به دنبال هم بنویسید. 33. سؤال های کتبی را طوری بنویسید که به آسانی خوانده شوند. 34. سؤال ها را با فاصله مناسب بنویسید . 35. سؤال های انشایی را در ورقه ها یا جزوه جداگانه و سؤال های عینی را نیز در ورقه جداگانه بنویسید و در امتحان ابتدا سؤال های عینی را به دانش آموزان بدهید ، بعد سؤال های انشایی را . 36. ایجاد شرایط فیزیکی و عاطفی مناسب در جلسه امتحان ضروری است. 37. فضای امتحان باید خالی از عوامل برهم زننده تمرکز حواس دانش آموزان باشد. 38. در جلسات امتحانی با فرد فرد دانش آموزان رابطه ای دوستانه و محبت آمیز بر قرار کنید. 39. دانش آموزان را در مورد نحوه امتحان راهنمایی کنید. 40. ورقه های امتحانی را به صورت ناشناخته تصحیح کنید. 41. در تصحیح اوراق امتحانی ابتدا سؤال اول را در تمام اوراق تصحیح کنید. سپس سؤال دوم را و بعد سوم و به همین ترتیب تا آخر . 42. محتوای سؤال های امتحان را از آنچه تدریس شده است ، استخراج کنید. 43. سعی شود سؤال های امتحانی پایاپی و ثبات داشته باشند. 44. سؤال های مرحله ای را طوری طرح کنید که دانش آموزان بتوانند در یک جلسه درس به آن ها پاسخ دهند و دنباله امتحان به زنگ تفریح نکشد که باعث حواس پرتی دانش آموزان شود. 45. ارزشیابی را جزئی از فرایند آموزش بدانید نه به عنوان نقطه پایان تدریس. 46. راهبردهای آموزشی و ابزار ارزشیابی ، باید با هم سازگاری داشته باشند. 47. سؤال های امتحانی طوری طرح نشوند که فقط محفوظات دانش آموزان را بسنجند. 48. از طرح سؤال های بسیار سخت و بسیار آسان خودداری شود. 49. ارزشیابی نباید جای هدف های آموزشی را بگیرد و به عنوان هدف مطرح شود. 50. ارزشیابی و امتحان را همانند سایر فعالیت های آموزشی بدانیم. 51. ارزشیابی تنها برای صدور جواز عبور شاگردان از یک پایه به پایه دیگر نیست. 52. ارزشیابی باید وسیله پیش بینی باشد ؛ یعنی نشان دهد که شاگرد در چه زمینه ای می تواند به موفقیت برسد. 53. ارزشیابی را نباید صرفاً به منظور نمره دادن و مقایسه دانش آموزان و تعیین افراد قوی و ضعیف به کار برد. 54. در ارزشیابی به نتیجه عملکرد شاگردان درپاسخ به سؤال های مطرح شده اکتفا نکنید. 55. در ارزشیابی ، خود را محدود به انواع تست های کتبی و شفاهی نکنید. 56. ارزشیابی تدریجی و تراکمی ، باید به طور مستقیم و با اعلام قبلی صورت گیرد. 57. ایجاد محیط رعب و وحشت برای امتحان ، دانش آموزان مضطرب را مضطرب تر می سازد. 58. انتظارات خود را از دانش آموزان در مورد امتحانات مشخص کنید. 59. تأکید بیش از حد بر ارزش نمره بالا و منوط کردن ارزشمندی کودک به نتایج امتحانات وی ، باعث بالا رفتن اضطراب در بچه ها می شود. 60. نمره دادن فقط جزئی از فرایند ارزشیابی است. 61. ارزشیابی باید بلافاصله پس از تعیین هدف های آموزشی معلوم شود. 62. سؤال ها باید واضح و روشن طرح شوند و زیاد طولانی نباشند. 63. امتحانات نباید بر تمام ضوابط و موازین آموزشگاه حکومت کند. 64. هدف از ارزشیابی و امتحان ، شناختن و شناساندن است. 65. نسبت به امتحان نگرش مثبت ایجاد کنید. 66. موفق نشدن در امتحانات را نمی توان فقط به خود دانش آموز و فعالیت های او نسبت داد. 67. شیوه پرسش خود را از مطالب تدریس شده ، برای دانش آموزان مشخص کنید. 68. جلسات امتحانی را با کلام زیبا و آرام بخش الهی شروع کنید. 69. عدم موفقیت دانش آموزان را در امتحان ، دال بر بدی شخصیت آن ها ندانید. 70. سؤال های امتحانی را با عنایت به هدف های رفتاری ، طراحی کنید. 71. هیچ یک از آزمون ها به تنهایی ارزشیابی دقیقی از فرایند یادگیری و پیشرفت تحصیلی به حساب نمی آید. 72. ارزشیابی خود را به یک نوع وسیله سنجش محدود نسازید. 73. در هر امتحان عدالت را حاکم کنید و شرایط یکسان برای همه به وجود آورید. 74. اگر ارزشیابی به نحو شایسته انجام نگیرد ، اثر منفی بر یادگیری می گذارد. 75. آموزش و ارزشیابی باید هدف های یکسانی را دنبال کنند . 76. هدف از امتحان ، غافلگیر کردن دانش آموزان نیست. 77. یکی از ویژگی های ارزشیابی مطلوب ، کارامد بودن آن است. 78. تعداد سؤال های مربوط به یک هدف و یک محتوا باید متناسب با اهمیت آن ها باشد. 79. یک آزمون باید قدرت تشخیص داشته باشد. 80. در اجرای امتحان ، نباید به " سرعت در پاسخ دادن " اهمیت زیادی داد. 81. استفاده از چهار یا پنج نوع سؤال متفاوت در یک آزمون ، امتیاز به حساب نمی آید. 82. معلم نباید یک نوع سؤال را بر انواع دیگر برتری دهد و همواره از آن استفاده کند. 83. سؤال های امتحانی را با دقت طرح کنید و به طور خوانا بنویسید. 84. اگر دانش آموزان هنگام امتحان ، سؤال داشته باشند، باید به آن ها پاسخ داد ، اما آن ها را تشویق به سؤال کردن نکیند. 85. خواندن سؤال های امتحانی برای دانش آموزان ضرورت ندارد ، مگر دانش آموزانی که مشکل خواندن داشته باشند. 86. تردید در روایی یک آزمون احتمال تقلب را افزایش می دهد. 87. اضطراب زیاد در جلسه امتحان باعث افت عملکرد دانش آموزان می شود. 88. دادن ضریب بیش تر به سؤال هایی که توانایی و استعداد مهم تری را می سنجند ، منطقی است. 89. نمرات خام هر امتحان در نفس خود معنای زیادی ندارند. 90. یک آزمون هر اندازه هم خوب باشد اگر به نحوه شایسته ای اجرا و نمره گذاری نشود ، روایی و اعتبار آن به خطر می افتد. 91. در آگهی هر آزمون نه تنها باید تاریخ برگزاری آن ، بلکه تعداد سؤالها و نوع آن ها را نیز مشخص کنید. 92. آموزش و ارزشیابی و نمره گذاری باید هدف های یکسانی داشته باشند. 93. تغییرات نظام آموزشی باید در راستای تغییر بنیادی نظام سنجش و ارزشیابی باشد. 94. نمره خام به تنهایی بیان کننده میزان پیشرفت یا عملکرد دانش آموزان نیست. 95. به ارزشیابی در حیطه های نگرشی و مهارتی بیش تر توجه کنید. 96. ارزشیابی باید بتواند فراگیران را در امر یادگیری کمک کند. 97. به ارزشیابی های گروهی ، به خصوص در کلاس های ابتدایی بها بدهید. تعریف آزمونهای شناختی : به آزمون هایی که توانایی ذهنی آزمون شونده را اندازه گیری می کنند آزمون های شناختی گویند . این آزمون ها حداکثر وضع آزمون شونده را اندازه گیری می کنند . تعریف آزمون های عاطفی : این آزمون ها خصوصیت عاطفی وضع واقعیت آزمون شونده را اندازه گیری می کنند و در حال حاضر وضعیت موجود را و توانایی ، احساسات و عواطف را اندازه می گیرند . تعریف آزمون های پیشرفت تحصیلی : این آزمون ها آموخته های آزمون شونده را اندازه می گیرد . مثلا از فیزیک چه می دانید ؟ آزمون های استعداد : این آزمون ها آمادگی های آزمون شونده را اندازه گیری می کنند . مثلا چه قدر استعداد یا آمادگی یادگیری فیزیک را دارید ؟ تعریف آزمون های استعداد : آزمون هایی هستند که آمادگی های افراد را برای انجام دادن یک سری فعالیت ها اندازه گیری می کنند . به عبارت دیگر ظرفیت آزمون شونده را برای یادگیری های مختلف اندازه می گیرند . آزمون های پیشرفت تحصیلی : الف ) حالت استاندارد :در این نوع سوالات قدرت تمیز سوال ، دشواریابی سوالات رعایت شده است . ب ) معلم ساخته : در این نوع سوالات قدرت تمیز و دشوار یابی رعایت نشده است . آزمون های عینی : درآزمون های نظر ارزشیاب هیچ تاثیری در نوشته یا جواب سوالات ندارد . از بین پاسخ ها یکی را اتنخاب می کند . کار ارزیاب تشخیص است ( هرکس نمره گذاری کند نتیجه همان است ) آزمون های ذهنی : در آزمون های فرد باید پاسخ را یادآوری کند ، بیان کند و بپروراند . یعنی باید بصورت انشایی بسط و گسترش بدهد . چون نطر ارزشیاب یا داور درنمره گذاری اثر دارد به همین خاطر به این نام معروف است و هر کسی که نمره گذاری کند نتیجه فرق می کند . آزمون های کوتاه پاسخ : ترکیبی از دو آزمون قبلی است . یعنی یادآوری همراه با پاسخ کوتاه . آزمون شونده هم یادآوری می کند و هم به صورت کوتاه پاسخ می نویسد . نظر ارزشیاب چندان تاثیری ندارد. تاثیر گذاری آزمون های کوتاه پاسخ نسبت به آزمون های ذهنی کمتر است و به خاطر تاثیر نداشتن نظر ارزشیاب به آزمون های عینی نزدیک است . قوائد سوالات کوته پاسخ : 1- سوال را طوری بنویسیم که با یک کلمه، عدد، فرمول ، عبارت، یا جمله ی کوتاه جواب داده شود . 2- سوال را بدون نقل مستقیم از جملات کتاب بنویسیم . 3- سوال را کاملا روشن، صریح و بدون ابهام طرح کنیم . 4- اشارات نامربوط دستوری و غیره را حذف کنیم . 5- درجه ی دقت مورد انتظار را مشخص کنیم . 6- در سوال های کامل کردنی جای خالی را در قسمت آخر سوال قرار دهیم . 7- در سوال های کامل کردنی بکوشم تا نکات و مفاهیم مهم را حذف کنیم . 8- در سوال های کامل کردنی از جاهای خالی متعدد احتراز کنیم . 9- سعی کنیم حتی الامکان از سوال های نوع پرسشی استفاده کنیم . 10- هر سوال را طور ی طرح کنیم که تنها یک جواب درست داشته باشد . 11- هر سوال را با توجه به یک هدف آموزشی بنویسیم . آزمون های ذهنی یا تشریحی : آزمون هایی هستند که فراگیر یا آزمون شونده باید با توجه به روی سوال پاسخ مربوط را یادآوری کرده و در ذهن خود آماده نموده و در برگه ی امتحان بنویسد . علت اینکه این آزمون ها را ذهنی می گویند این است که نظر ارزشیاب در نمره گذری آنها ممکن است اثر بگذارد . انواع آزمون های ذهنی : الف ) آزمون های تشریحی گسترده پاسخ : آزمون هایی هستند که آزمون شونده هیچ گونه محدودیتی در پاسخ دادن ندارد و عملا هر طور که مایل باشد پاسخ را پرورش داده و تدوین می کند . ب ) آزمون های تشریحی محدود پاسخ : آزمون هایی هستند که آزمون شونده در دادن پاسخ به سوالات آزادی کامل ندارد . بلکه باید بر اساس صورت سوال پاسخ خود را در چارچوب خاص تدوین کند . نکته ی مهم : آزمون های محدود پاسخ برای اندازه گیری سطوح فهمیدن کاربرد و تحلیل مناسب است . آزمون های گسترده پاسخ برای اندازه گیری سطوح ترکیب و ارزشیابی مناسب است . محاسن سوالات تشریحی : 1- تهیه ی این سوالات از آزمون های عینی آسان است . 2- این سوالات برای سنجش توانایی سازمان دادن و پرورش دادن پاسخ ها بسیار مناسب است . 3- این سوالات آزمون شوندگان را به موقعیتهای واقعی تر نزدیک می کند . یادگیری را به طرف واقعیت می برد . 4- این آزمون ها پاسخ دادن را اندازه گیری می کنند نه انتخاب پاسخ را . 5- آزمون های تشریحی در یادگیری دانش آموزان تاثیر بیشتری دارد . معایب سوالات تشریحی : 1-نمونه ی کوچکی از هدفهای آموزشی را ارائه می دهند . 2- تصحیح برگ ها تحت تاثیر نظر ارزشیاب قرار می گیرد . 3- تصحیح آنها بسیار وقت گیر است . قواعد طراحی سوالات تشریحی : 1- در نوشتن صورت سوالات آزمون یک درس با رسم جدول مشخصات آن درس دقت کنید که سوالات به طور مستقیم به هدفهای آموزشی که در جدول دو بعدی وجود دارد مربوط باشد . 2- سوالهای تشریحی را به هدفهایی محدود کنید که با سایر آزمون ها به خوبی قابل اندازه گیری نیستند . یعنی سعی کنید هدفهای سطوح بالا را ( ترکیب – ارزشیابی ) و غیره باسوالات تشریحی بیان کنید . 3- صورت سوالات تشریحی را با عبارات و کلمات واضح و روشن بنویسیم و از کلی گویی بپرهیزیم . مثلا فعل هایی از این قبیل بیاوریم : « خلاصه کنید – حل کنید – طبقه بندی کنید – ارزیابی کنید – مقایسه کنید » 4- از کاربرد کلماتی مانند « چه کسی– چه وقت – کجا» استفاده نکنید . بلکه به جای آن از کلمات « چرا- چگونه – به چه دلیل» استفاده کنید . چون کلمات گروه اول مربوط می شوند به طبقه ی دانش به همین خاطر نباید آنها را به کار برد . 5- تا حد امکان از سوالات تازه و موقعیتهای جدید استفاده کنید . سوالات را به موقعیتهای جدید ببریم . یعنی صورت سوال با صورت متن کتاب فرق داشته باشد . 6- سوالهای مربوط به موضوعات بحث انگیز باید طوری باشد که از آزمون شونده بخواهند تا شواهد لازم برای مستند کردن عقیده ی انتخابی را بیان کند نه اینکه از او بخواهند صرفا عقاید شخصی خود را شرح دهند . ( در سوالهایی که از دانش آموزان نظر می خواهید استدلال آنهارا هم بخواهید ) 7- به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سوال از میان تعدادی سوال را ندهید . اگرخواستید سوالات اختیاری طراحی کنید باید بین دوسوال باشد نه بیشتر . 8- برای پاسخ دادن به سوالات زمان کافی در نظر بگیریم . 9- با نوشتن سوالاتی که به جواب کوتاه نیاز دارند تعداد سوالات خود را افزایش دهید و از مشکل ضعف نمونه گیری سوالات تشریحی بکاهید . 10- عواملی را که در ارزشیابی آزمون های تشریحی دخالت خواهید داد از پیش تعیین کنید و آنها را به اطلاع آزمون شوندگان برسانید . مثلا : اگر در جواب سوالات املا کلمات درست نباشد یا جمله بندی درستی نداشته باشید تمره کسر می شود . قوائد تصحیح سوالات تشریحی : 1- پاسخ های سوالات را تنها بر اساس هدفی که در سوال گنجانیده شده است تصحیح کنید . 2- با نوشتن یک پاسخ نمونه برای هر سوال به عنوان کلید از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری کنید ( نوشتن ریز بارم ) 3- تصحیح ورقه به صورت سوال به سوال انجام گیرد . « در این صورت جلوی خیلی خطاها وبرخی سودجویی ها گرفته می شود .» 4- هنگام تصحیح ورقه های امتحانی از شناسایی نام صاحبان آنان خودداری کنید همان خطای هاله ای که اگریک نفررا بشناسیدگذشته ی او باعث می شودبه اونمره ی کم یا زیاد بدهید. 5- درصورت امکان ازیکی دونفراز همکارانتان بخواهید که تعدادی از سوالات شمارا دوباره تصحیح بکنند. 6- تمام پاسخ های آزمون شوندگان به یک سوال را در یک نشست و بدون وقفه زمانی تصحیح کنید « یک سوال را از همه ی ورقه ها در یکبار نشستن برای اصلاح ، تمام کنید.» 7- بر روی برگه های آزمون اشتباهات دانش آموزان را اصلاح کنید و نظرهای خودتان را بنویسید. 8- ازروش تحلیلی وکلی نمره گذاری استفاده کنید. آزمون های عینی : الف) آزمون های صحیح- غلط : آزمون هایی هستند که در آن تعدادی سوال یا جمله دراختیار آزمون شوندگان قرار داده می شود و فراگیران بایدصحیح یا غلط بودن آنهارا مشخص بکنند. انواع آزمون های صحیح – غلط : 1- نوع درست یاغلط بودن آنها: در این نوع سوال یک جمله ی خبری داده می شود و آزمون شونده درستی یا نادرستی آن را تشخیص می دهد. مثلا :ردیف کلمه ای است که درآخر مصراع ها می آید و عینا تکرار می شود واز لحاظ معنی یکسان است. صحیح غلط 2- نوع دوم آن به صورت بلی یا خیر: در این سوال یک جمله ی استفهامی به آزمون شونده داده می شود که جواب آن بلی یا خیر است مثلا : آیا ردیف همیشه در آخر مصراع می آید ؟ بلی خیر 3- نوع دیگر آن نوع اصلاحی است . در این نوع سوال به آزمون شونده جمله ای داده می شود که در آن غلطی وجود دارد . او باید غلط را تشخیص بدهد و خط بزند و گاهی درستش را هم بنویسد . مثلا : در متن زیر غلطهای املایی را پیدا کرده و صحیح آنها را بنویسید . 4- نوع خوشه ای: در این نوع سوال که به آن « سوال چند صحیح- غلط » نیز می گویند، تنه ی سوال به صورت یک جمله ی ناتمام نوشته می شود و به دنبال آن تعدادی جواب قرار می گیرد که آزمون شونده باید صحیح یاغلط بودن آنها را مشخص کند مثلا : ردیف یعنی : الف) کلمه ای که عینا تکرار شود و معنی متفاوت داشته باشد. ب) کلمه ای که عینا تکرار شود و معنی یکسان داشته باشد. ج) کلمه ای که تکرار نشود ولی معنی یکسان داشته باشد. محاسن سوالات صحیح – غلط یا سوالات عینی : 1-بیان موضوعات درسی در قالب عبارتهای ساده. 2-ساده بودن تهیه ی این نوع سوالات. 3-عینی بودن آنها ( نمره گذاری تحت تاثیر نظرات شخصی ارزشیاب قرار نمی گیرد ). 4-قرار دادن تعداد زیاد سوالات دراوراق امتحانی.. 5-آسان بودن تصحیح آنها معایب سوالات صحیح – غلط ( عینی ) 1-شانسی جواب دادن در آن پنجاه درصد وجود دارد. 2-احتمال تقلب در آن زیاد است. 3-اغلب، اطلا عات جزیی و کم اهمیت را اندازه گیری می کند. 4-کاربرد این نوع آزمونها دانش آموزان را متکی به حافظه می کند. قواعد تهیه ی سوالات صحیح – غلط : 1-سوالات را تا حد امکان مختصر ، ساده و روشن بنویسید( در یک سوال فقط یک مطلب درنظر گرفته شود و در جملات کوتاه نوشته شود.) 2-جمله هایی را به کار ببرید که درست یا غلط بودن آنها برای کسانی که موضوع سوال را یاد گرفته اند ، آشکار باشد. 3-از به کاربردن کلماتی همچون « همه، بعضی وقتها، غالبا، هرگزو.......» پرهیز شود. (چون با آوردن کلمه ی « هرگز» جواب «خیر» است و با آوردن «گاهی » جواب می تواند «بلی » باشد.) 4-سعی کنید طول سوالات صحیح و غلط ، هم اندازه باشد. 5-در نوشتن سوالات صحیح – غلط نباید عینا جملات کتاب درج شود، صورت جمله عوض شود یا مثال داده شود. 6-تعداد پاسخهای صحیح با تعداد پاسخهای غلط یکسان باشد. 7-سعی کنید در هر سوال، هدف آموزشی مهمی را اندازه گیری کنید از گنجانیدن اهداف کم اهمیت پرهیز کنید. 8-از طرح سوالات گمراه کننده خودداری کنید. 9-هر سوال برای سنجش یک هدف آموزشی طرح شود. ب)آزمونهای جور کردنی: آزمونهایی هستند که از تعدادی سوال تشکیل می شوند که هر یک از آنها شامل دو ستون است، یک ستون معرف پرسشها و ستون دیگر نشان دهنده ی پاسخها. دآنش آموزان فقط پاسخها را به پرسشها وصل می کنند . تعریف یک ستون وجواب ستون دیگر حسن سوالات جور کردنی : از آنجا که پاسخ دادن به این نوع سوالات به زمان زیادی نیاز نیست . لذا می توان تعداد زیادی از این نوع سوالات را در آزمون خود استفاده کنیم . و تصحیح کردن این نوع سوالات آسان تر است . معایب سوالات جور کردنی : 1- حفظ طوطی وار مطالب در دانش آموزان تقویت می شود . 2- از آنجا که سوالات جورکردنی باید مربوط به یک موضوع خاص باشند پیدا کردن چندین سوال از یک موضوع کار بسیار سختی است . قواعد سوالات جور کردنی : 1- پرسش ها و پاسخ ها ی متجانس و همگون را انتخاب کنید . 2- طول فهرست ها ی پرسش و پاسخ را کوتاه کنیم و مطالب کمتری را در هریک از پاسخ ها قرار دهیم . 3- از نوشتن پاسخ های بی مورد و دور از پرسش ها پرهیز کنید . 4- همه ی پرسش ها و پاسخ ها ی یک سوال را در یک صفحه قرار دهیم . 5- در صورت امکان فهرست پاسخ ها را به طور منطقی مرتب کنیم .( مثلاٌ اسامی به ترتیب حروف الفبا اعداد به ترتیب بزرگی و کوچکی و تاریخ ها به ترتیب زبان تنظیم شود .) 6- در فهرست پرسش های سوالات جور کردنی از کاربرد جملات نیمه تمام خودداری کنیم . 7- پرسش هارا با شماره و پاسخها را با حروف مشخص کنیم . 8- هر یک از پاسخ ها باید برای تمام پرسش های یک سوال درست جلوه کنند . 9- از نوشتن سوال هایی که تعداد پرسش ها و پاسخ های آنها کاملاٌ باهم جور می شوند بپرهیزیم . ( طوری باشد که تعداد پاسخ ها یکی بیشتر از تعداد سوالات باشد .) 10- از کاربرد نشانه ها و علائم هدایت کننده که سبب انتخاب پاسخ ها می شوند خودداری کنیم . 11- عبارت های طولانی را در فهرست پرسش ها و مطالب مختصر را در فهرست پاسخ ها قرار دهیم . سوالات چند گزینه ای : تعریف : آزمون چند گزینه ای شامل تعدادی سوال هست که هر یک از آنها از یک قسمت اصلی و تعدادی گزینه تشکیل می شوند. آزمون شونده از میان گزینه های پیشنهادی گزینه ی صحیح را انتخاب می کند . اجزای سوالات چند گزینه ای : الف = تنه ی سوال ب= گزینه ی درست ج= گزینه های انحرافی تنه ی سوال را یک جمله ی استفهامی یا یک جمله ی نا تمام تشکیل می دهد و گزینه های پیشنهادی جواب جمله ی استفهامی یا تکمیل کننده ی جمله ی ناقص هستند . انواع سوالات چند گزینه ای: 1- تنها گزینه ی درست : فقط یک گزینه درست است که ساده ترین سوالات چند گزینه ای می باشد . 2- بهترین گزینه : یعنی همه ی پاسخ ها درست هستند ولی بهترین آنها را مشخص کنید . 3- نوع منفی : در این نوع سوال، تنه ی سوال به صورت منفی بیان می شود و همه ی گزینه ها به جز یکی از آنها درست است .در ضمن باید زیر فعل منفی خط کشیده شود . مثال = کدام یک از عبارت های زیر درباره ی ردیف درست نیست ؟ الف ) کلمات تکراری پایان مصراع ها را گویند . ب ) کلماتی که تکراری است و معنی یکسان دارند . ج ) کلماتی که تکراری است ولی معنی یکسان ندارند . د )کلماتی که عیناٌ تکرار شوندو در پایان مصراع ها بیایند . محاسن سوالات چند گزینه ای : 1-آزمون از طریق سوالات چند گزینه ای نسبت به سایر آزمون های عینی انعطاف پذیرترند . یعنی می توان از این نوع سوالات برای ارزیابی سطوح بالاتر یادگیری هم استفاده کرد . مثل ارزشیابی یا تجزیه و تحلیل . 2- با استفاده از سوالات چند گزینه ای می توان در یک زمان محدود تعداد زیادی از هدف های آموزشی را اندازه گیری کرد . 3- آزمون های چند گزینه ای نسبت به سایر آزمون های عینی کمتر تحت تاثیر حدس زدن کورکورانه قرار می گیرند . 4- تصحیح این نوع آزمون ها آسان و عینی است . 5- اگر معلم بتواند گزینه های انحرافی را از خطاهای رایج دانش آموزان ضعیف انتخاب کند با تحلیل این خطاها می تواند مشکلات یادگیری دانش آموزان را تشخیص بدهد 0 معایب سوالات چند گزینه ای : 1-ساختن این آزمون ها بسیار دشوار است . 2- معلمان اغلب سوالات چند گزینه ای را در حد سنجش اطلاعات جزئی می نویسند . 3- در مقایسه با آزمون های صحیح غلط خواندن این آزمون ها مستلزم صرف وقت زیادی است . 4- هرگاه به سوالات نمره ای منفی داده می شود دانش آموزانی که اهل ریسک و مخاطره هستند نمرات بهتری می گیرند . 5-دانش آموزان قوی بیش از دانش آموزان معمولی قادر به پیدا کردن اشکالات و پیچیدگی ها در سوالات هستند . اما از آنجا که تنها یک گزینه ی صحیح است از بابت این تیز بینی خود تنبیه می شوند . قواعد تهیه ی سوالات چند گزینه ای : 1- هر سوال باید یک موضوع مهم را اندازه بگیرد . 2- سوالات را کاملاً روشن و واضح بنویسید . 3- بیشتر از یک مسئله یا یک مطلب را در هر سوال قرار ندهید . 4- موضوع اصلی سوال را در تنه ی سوال بنویسید . 5- گزینه های یک سوال با هم تجانس داشته باشند . 6- در هر سوال تنها یک گزینه ی درست یا یک گزینه ای که از همه بهتر است وجود داشته باشد . 7- گزینه های انحرافی آزمون شوندگان بی اطلاع از موضوع را به خود جلب کند . 8- در سوالهایی که برای سنجش فرایند های پیچیده ی ذهنی نوشته می شوند موقعیتهای جدید را مطرح نماید . 9- گزینه های هر سوال از نظر دستوری و جمله بندی با تنه ی سوال مطابقت بکند . 10- از کاربرد اشاره های نامربوط خود داری کنید . مثلاًً افعال یا زمان آنها ،سوم شخص یا دوم شخص بودن آنها 11- در سوال های منفی زیر عبارات منفی خط بکشید . 12- از کاربرد منفی مضاعف در نوشتن سوالها خودداری کنید . 13- از کاربرد عبارت هائی نظیر « همه ی موارد » و « هیچ کدام » پرهیز کنید . 14- سوال ها مستقل از یکدیگر باشند . 15- از کاربرد دو گزینه ی متضاد که یکی از آنها درست است خودداری کنید . 16- از طرح سوال های گمراه کننده اجتناب کنید . 17- طول گزینه ی درست در سوال های مختلف متغیر باشد. 18- محل گزینه ی درست را در میان گزینه های انحرافی به طور تصادفی انتخاب کنید . 19- سوالها در حد درک و فهم آزمون شوندگان باشند. 20- گزینه ی « هیچ یک از موارد بالا » را حتی المقدور کمتر مورد استفاده قرار دهید . 21- جای خالی را در انتهای تنه ی سوال قرار دهید . 22- از تکرار مطالب در گزینه ها خودداری کنید .
+ نوشته شده در شنبه پانزدهم بهمن ۱۳۹۰ ساعت 9:11 توسط الهی
|
عباس الهی