دانایی

 روش ويليام رومي در تحليل كتاب درسي                                                       عباس الهی- تربیت معلم دانشور نیشابور

 ويليام رومي روش تحليل كمي را در تحليل محتوا به كار بردو در اين روش به توصيف عيني ومنظم محتواي آشكار مطالب درسي و آزمايشگاهي مي پردازد. مراحل تحليل محتوا عبارتند از:

تعيين هدف، نمونه گيري، رمز گذاري ومقوله بندي، طبقه بندي مقوله ها، و ارزيابي عيني طبقه ها.

 هدف روش ويليام رومي پاسخ به اين سوال است كه آيا كتاب ومحتواي مورد نظر دانش آموزان را بطور فعال با آموزش و يادگيري درگير مي كند؟

هم چنين وي محتواي درس را به سه قسمت : متن درس، تصاوير كتاب و سوالات تقسيم مي كند.

 اواين ارزشيابي را شامل عناوين، شرح زير تصاوير و پيشگفتار يا مقدمه نمي داند.

متن درس داراي 10 مقوله، تصاوير 4 مقوله و سوالات نيز داراي 4 مقوله هستند.

تحليل گر بايد از يك سو متغير هارا بوضوح تعريف كند و از سوي ديگر شاخص هايي كه اطلاعات محتوا بر اساس آن در مقوله قرار مي گيرند تعريف كند.

مقوله ها به سه قسمت فعال، غيرفعال و خنثي تقسيم مي شوند.

 در طبقات غيرفعال دانش آموزان مشغول فعاليت هاي علمي به معناي واقعي نمي باشند. در مقوله هاي فعال دانش آموزان با فعاليت هاي يادگيري و آموزش درگيرهستند.مقوله هاي خنثي مقوله هايي هستند كه نقش مهمي در ارزشيابي و تحليل محتوا ايفا نمي كنندومي توان در ارزشيابي از آنها صرفنظر كرد.

 ارزشيابي متن

   جملات يا محتواي مورد نظر را مطالعه كرده و هر كدام را در يكي از مقولات زير قرار مي دهيم:

(a  بيان حقيقت: بيان ساده مفروضات ويا مشاهداتي كه بوسيله فرد ديگري غير از دانش آموز انجام پذيرفته است: آب در دماي 100 درجه به جوش مي آيد.

  (ب )بيان نتايح يا اصول كلي (تعميم ها): نظرات ارائه شده توسط نويسندگان كتاب در باره ارتباط بين مفروضات وموضوعات مختلف: شايد بهترين كمكي كه مي توانيد به دستگاه گوارش خود بكنيد اين است كه خود را شاد نگه داريد.

c) تعاريف: جمله هايي كه براي توصيف وتشريح يك وا‍‍ژه يااصطلاح آورده مي شود.

d  ) سوالاتي كه در متن آورده شده و جواب آن ها بلافاصله بوسيله مولف داده شده است.

e) سوالاتي كه ايجاب مي كند دانش آموز براي پاسخ به آن ها مفروضات داده شده ر ا تجزيه وتحليل نمايد.

f ) از دانش آموزان خواسته شده است كه نتايجي را كه خود او بدست آورده است بيان نمايد.

g) از دانش آموزان خواسته شده است كه آزمايشي را انجام داده ونتايج حاصل را تحليل نمايد.ويا اينكه مسائل عنوان شده را حل كند.

h) سئوالاتي كه به منظور جلب توجه دانش آموزان ارائه شده و جواب آن ها بلافاصله بوسيله نويسنده كتاب در متن نيامده است.

i) از دانش آموزان خواسته شده است كه تصاوير يا مراحل انجام يك آزمايش را مورد ملاحظه قرار دهد و بطور كلي جملاتي كه در هيچ كدام از مقوله هاي فوق نگنجد در اين مقوله جاي مي گيرد.

j) سوالات مربوط به معاني بيان.

  از مقوله هاي فوق ، مقوله هاي aوbوcوd جزء مقوله هاي غير فعال، مقوله هاي  e وfوgوh ٬مقوله هاي فعال و iوj مقوله هاي خنثي هستند كه نقش مهمي در ارزيابي كتاب ندارند.

 به منظور محاسبه ضريب درگيري دانش آموز با متن ويا به منظور سنجش سطح فعاليت فراگير مي توان  از اين فرمول استفاده كرد:

    ضريب در گيري دانش آموز با محتوا عددي است كه نشان دهنده ميزان فعال بودن محتواست. دامنه اين عدد ممكن است از صفر تا بي نهايت باشد.اما به نظر ويليام رومي يك كتاب درسي زماني فعال است كه ضريب درگيري(شاخص درگيري)  آن بين 4/0 تا 5/1 باشد. ضريب درگيري كمتر از 4/. بيان گر اين نكته است كه كتاب فقط به ارائه اطلاعات علمي مي پردازدواز فراگيران مي خواهدتادرپي حفظ كردن مطالب علمي باشد.     

     ضريب درگيري بالاتر از 5/1 نمايانگر كتابي است كه درمورد هرجمله ،تصويريا سئوال آن از دانش آموز مي خواهدتابه نوعي تجزيه وتحليل انجام دهدوبه فعاليت بپردازد.چنين كتاب هايي مفروضات واطلاعات علمي كافي را در اختيار دانش آموز قرار نمي دهندو فقط از آنها مي خواهند تابه گونه اي فعاليتي را انجام دهند.ازنظر ويليام رومي اين كتاب ها نيز به صورت غير فعال ارائه شده است.زيرا فعاليت زيادي مي طلبد در صورتي كه به اطلاعات كافي و شرايط فراگيران توجه نمي شود.

    در نتيجه محتواي برنامه درسي مي بايست به گونه اي طراحي و ارائه شود كه دانش آموزان را نسبت به يادگيري برانگيزدو زمينه اكتشاف و پژوهش و عمل فعالانه آنان را فراهم سازد.

ارزشيابي تصاوير و اشكال

1)     ده شكل را به صورت تصادفي انتخاب نماييد .

2)     هر كدام از اين تصاوير را تحليل نموده و در يكي از مقوله هاي زير جاي دهيد :          

a- تصويري كه از آن فقط براي تشريح موضوع خاصي استفاده شده است .

b- تصويري كه از دانش آموز مي خواهند تا با استفاده از موضوعات داده شده فعاليت يا آزمايشي را انجام  دهد .

C – تصويري كه براي تشريح شيوه ي جمع آوري وسايل يك آزمايش آمده است .

d – تصويري كه در هيچكدام از مقوله هاي فوق نگنجد .

از مقوله هاي چهارگانه فوق ، مقوله a ، غير فعال و b مقوله ي فعال قلمداد مي شود و مقوله هاي c وd  مقوله هاي خنثي هستند . براي محاسبه ي ضريب درگيري در اينجا نيز مقوله ي فعال بخش بر مقوله ي غير فعال  مي  شود .

ارزشيابي سؤالات

1)     ده سوال را به صورت تصادفي از ده فصل انتخاب نماييد .

2)     هر يك از سوالات  انتخابي  را در يكي از مقوله هاي زير جاي دهيد .

a   - سؤالي كه جواب  آن را به طور مستقيم مي توان در كتاب يافت .

b  - سؤالي كه جواب آن مربوط به نقل تعاريف است .

c  -  سؤالي كه براي پاسخ آن به دانش آموز بايد از آموخته هاي خود در درس جديد براي نتيجه گيري در مورد مسايل جديد استفاده كند .

d – سؤالي كه در آن از دانش آموز خواسته شده مسئله به خصوصي را حل نمايد .

در طبقه بندي فوق مقوله هاي  a و b  در زمره ي مقوله هاي غير فعال و مقوله هاي  c و d  در زمره ي مقوله هاي فعال قلمداد مي گردند . براي تعيين ضريب درگيري دانش آموز با سوالات نيز لازم است كه مقوله هاي فعال بخش بر مقوله هاي غير فعال گردد :